معرفی وبلاگ
ندانم که این مرز مینو سرشت که گویی بهشت است از زرع و کشت کدامین بر و بوم ارزنده است که طنازی او برازنده است عروس طبیعت بت دلستان که پوشیده پیراهن پرنیان بود اصفهان، اصفهان، اصفهان، که بی او صفایی ندارد جهان بود اصفهان جلوه ای از بهشت بویژه به هنگام اردی بهشت مگو اصفهان است نصف جهان نیرز جهان هیچ بی اصفهان بود اصفهان قلب ایران زمین بود اصفهان به ز ما چین و چین
دسته
شاهنامه
گروه اصفهان شناسي زنده رو د
دانلود كتاب
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 50046
تعداد نوشته ها : 144
تعداد نظرات : 9
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان
  • آبشارشالورا
  • آبشاركردعليا
  • چشمه آبمعد‌ني ورتون
  • زاينده رود
  • غارآهكي كلهرود
  • غار كوكولو
  • جلگه اصفهان
  • حيات وحش و منطقه حفاظت شده كلاه قاضي
  • در ياچه سد زاينده رود
  • سد چشمه مرغاب
  • باتلاق گاوخوني
 
1390/10/4 12:26 صبح

در گوشه جنوب غربي مسجد امام مدرسه سليمانيه واقع شده است. اين مدرسه قرينه مدرسه (ناصري) و برخلاف آن فاقد حجره براي طلاب است. اين مدرسه با يك در ورودي به خارج از مدرسه و مسجد راه دارد. اين در ورودي كه به كوچه پشت مسجد باز مي شود داراي كتيبه اي است كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1078 هجري قمري است. در اين كتبيه به سلطنت شاه سليمان اشاره شده است. در يكي از دو مدخلي كه مدرسه را به صحن مسجد وصل مي كند دو لوح سنگي از زمان فتحعليشاه قاجار به سال 1212 و ناصرالدين شاه قاجار به سال 1268 هجري قمري است.

سنگ شاخص معروف مسجد كه محاسبه و نصب آن بوسيله شيخ بهائي دانشمند بزرگ عصر صفويه صورت گرفته است در قسمت پايين يكي از جرزهاي صحن اين مدرسه تعبيه شده است. مدرسه سليمانيه به شيوه دو ايوانه ساخته شده كه يكي در جنوب غربي و ديگري در شمال شرقي مدرسه واقع شده است. تزئينات مدرسه عبارتند از كاشيكاري، مقرنس كاري، حجاري و كتيبه كه به بهترين شيوه در اين مدرسه انجام شده اند.

 

در گوشه جنوب غربي مسجد امام مدرسه سليمانيه واقع شده است. اين مدرسه قرينه مدرسه (ناصري) و برخلاف آن فاقد حجره براي طلاب است. اين مدرسه با يك در ورودي به خارج از مدرسه و مسجد راه دارد. اين در ورودي كه به كوچه پشت مسجد باز مي شود داراي كتيبه اي است كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1078 هجري قمري است. در اين كتبيه به سلطنت شاه سليمان اشاره شده است. در يكي از دو مدخلي كه مدرسه را به صحن مسجد وصل مي كند دو لوح سنگي از زمان فتحعليشاه قاجار به سال 1212 و ناصرالدين شاه قاجار به سال 1268 هجري قمري است.

سنگ شاخص معروف مسجد كه محاسبه و نصب آن بوسيله شيخ بهائي دانشمند بزرگ عصر صفويه صورت گرفته است در قسمت پايين يكي از جرزهاي صحن اين مدرسه تعبيه شده است. مدرسه سليمانيه به شيوه دو ايوانه ساخته شده كه يكي در جنوب غربي و ديگري در شمال شرقي مدرسه واقع شده است. تزئينات مدرسه عبارتند از كاشيكاري، مقرنس كاري، حجاري و كتيبه كه به بهترين شيوه در اين مدرسه انجام شده اند.

 

يكي از آثار بسيار نفيس و مشهور دوران قاجار در اصفهان مدرسه صدر است كه در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است. اين مدرسه كه از زمان احداث تا كنون پيوسته دائر بوده و در هر زمان محل تدريس علماء و دانشمندان طراز اول اسلام بوده است. از آثار مرحوم حاج محمد حسين خان صدر اصفهاني است.

صدر اصفهاني از رجال بزرگ و نيكنام اوائل عصر قاجار است كه در زمان حكومت اصفهان و در دوراني كه صدر اعظم ايران بود به دليل علاقه بسيار به شهر اصفهان و ميراث هاي فرهنگي علاوه بر تعمير و مرمت بناهاي زمان صفويه و نجات بسياري از آنها از انهدام و نابودي قطعي؛ در اصفهان آثاري ساخت كه يكي از آنها به مدرسه صدر بازار معروف است.

ساختمان مدرسه و تزئينات نماي خارجي مدرسه به علت فوت مرحوم صدر ناتمام مانده است اما پس از اتمام به دليل وجود درختان سر به فلك كشيده و ساختمان جالب، پيوسته در بين طلاب طرفداران فراوان داشته است.

در قسمت فوقاني سر در مدرسه صدر با خط نستعليق سفيد بر زمينه مشكي معرق جمله "بسم الله الرحمن الرحيم" و عبارات ديگر مذهبي نوشته شده است. خطاط اين كتيبه عبدالجواد خطيب است. در سر در مدرسه نيز اشعاري به خط نستعليق سفيد بر زمينه مشكي معرق نوشته شده كه تاريخ آن 1342 هجري قمري است. سراينده اين اشعار مرحوم جلال همائي است.بر سنگاب نفيس و زيباي مدرسه نيز كتيبه اي به خط نستعليق برجسته با تاريخ 1275 هجري قمري وجود دارد كه برآن نام واقف سنگاب نوشته شده است. در سر در كتابخانه نيز با خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي نام باني كتابخانه، آيت اله خراساني و تاريخ 1364 هجري قمري نوشته شده است.

علاوه بر آن، اشعاري اثر طبع مرحوم جلال همائي و نام استاد كاشي ساز آن نوشته شده است. آنچه مدرسه صدر را در عداد مدارس معروف اصفهان معرفي مي كند علاوه بر معماري زيباي دوران قاجار وجود دانشمندان بزرگي همچون مرحوم جهانگيرخان قشقايي و آيت اله دهكردي و آيت اله شمس آبادي و ديگر روحانيون برجسته اي است كه در اين نهاد عظيم ديني و فرهنگي به تدريس اشتغال داشته اند. ذكر اين نكته مناسب است كه مدرسه صدر در زماني در اصفهان ساخته شد كه شهر اصفهان پس از حملات افعانها و تغيير پايتخت از عظمت دوران صفوي عاري گرديده بود بطوري كه ساخت مساجدي همچون مسجد سيد و مسجد حاج محمد جعفر آباده اي و مدارسي مانند مدرسه صدر شروع مجدد عظمت اصفهان به شمار مي رود

 

 

مدرسه كاسه گران از بناهائي است كه در آخرين سال سلطنت شاه سليمان و آغاز حكومت شاه سلطان حسين صفوي در نزديك مسجد جامع اصفهان در بازار ساخته شد، باني مدرسه اميرمحمد مهدي حكيم اردستاني است.مدرسه كاسه گران در دو طبقه و بصورت دو ايوان در جناح هاي شمال شرقي و جنوب غربي ساخته شده است. حجره ها در يك حياط مركزي به شكل 8 گوش نامنظم ساخته شده اند.

كتيبه سر در مدرسه به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي به تاريخ 1105 هجري قمري به قلم "عبدالله رجال" است. در اين كتيبه به نام شاه سليمان صفوي و حكيم الملك اردستاني اشاره شده است. بر سكوهاي طرفين سر در مدرسه نيز با خط بنائي آيات قرآن به تاريخ 1103 هجري قمري نوشته شده است. در اشكال مربع طرفين سر در مدرسه هم،‌ با خط نستعليق و خط بنائي و خط ثلث ضمن اشعاري نام " محمد مومن بنا اصفهاني" و"محمد ابراهيم اصفهاني" با تاريخ 1103 نوشته شده است.

در اطراف ايوان شمالي مدرسه كاسه گران كتيبه اي به خط ثلث سفيد بر روي زمينه قهوه اي گچبري شده است. اين كتيبه طولاني كه روايتي از حضرت رسول (ص) است به خط جعفر بن عبدالله نوشته شده است. تاريخ اين كتيبه نيز 1103 هجري قمري است.

در اطراف سردر داخلي مدرسه كاسه گران كتيبه اي بصورت قرينه كتيبه ايوان شمالي وجود دارد كه آن نيز ثلث لاجوردي بر زمينه سفيد نوشته شده است. به نوشته منابع و مآخذ مختلف، حكيم الملك اردستاني كه از اطباء حاذق بوده است به هندوستان رفته و پس از مدتي به ايران مراجعت مي نمايد و بناي مدرسه را آغاز مي كند. بنابراين اين مدرسه در ابتدا شمسيه و سپس به حكيميه معروف مي شود.

به هرحال مدرسه كاسه گران به دليل در برداشتن تزئينات گچبري و خطوط بنائي در عداد آثار بسيار زيباي دوره صفويه به شمار مي آيد.

دسته ها : مدرسه
1390/10/4 12:25 صبح

در ابتداي بازار قيصريه و در زير چهارسوي زيبايي كه در دوران صفويه چهارسوي شاه ناميده مي شد مدرسه ملاعبدالله قرار دارد. اين مدرسه به دستور شاه عباس اول صفوي ساخته شد و به تدريس حاج ملا عبدالله شوشتري كه يكي از روحانيون برجسته آن عهد بود اختصاص يافت.

مدرسه ملاعبدالله در دو طبقه ساخته شده كه در هر دو طبقه حجره هاي طلاب واقع شده اند. پشت بغل هاي بالا و پايين مدرسه با تزئينات كاشيكاري معّرق آراسته شده اند. مدرسه ملاعبدالله تاريخ ساخت مشخص ندارد،‌ اما با توجه به نحوه كاشيكاري معرق و منابع و مآخذ موجود قطعاً در زمان شاه عباس اول ساخته شده است.

در ايوان جنوبي مدرسه لوحي از سنگ پارسي نصب شده كه به خط نستعليق برجسته به تاريخ 1088 هجري قمري نوشته شده است. مفاد اين كتيبه حاكي از اين است كه شخص نيكوكاري موقوفاتي براي مدرسه تعيين كرده است. كتيبه سر در مدرسه ملاعبدالله نيز به خط ثلث سفيد بر كاشي خشت لاجوردي مورخ به سال 1218 هجري قمري است.

در اين كتيبه به تعميراتي اشاره شده است كه در زمان حكمراني محمدحسين خان صدر اصفهاني بر اصفهان در اين مدرسه انجام گرفته است. مدرسه ملاعبدالله درزمان حيات ملاعبدالله از مدارس پر رونق و باشكوه اصفهان بوده كه بسياري از دانشمندان و روحانيون برجسته اصفهان از آن فارغ التحصيل شده اند.


يكي از مدارس قديمي اصفهان مدرسه ميرزا حسين است. اين مدرسه كه در نزديكي مسجد سيد و در محله بيد آباد واقع شده از آثاري است كه در زمان شاه سليمان صفوي ساخته شده است.

سال ساخت مدرسه به موجب كتيبه سردر، سال 1099 هجري قمري است. اين كتيبه كه به خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي است حاوي اشعاري است كه مصراع آخر آن سال 1099 هجري را بيان مي دارد. در اين اشعار به نام باني مدرسه و شاه سليمان صفوي اشاره شده است. سنگاب نفيس مدرسه نيز به خط نستعليق برجسته بر سنگ پارسي تاريخ 1275 هجري قمري (زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار) را با نام نويسنده برخود دارد. مدرسه ميرزا حسين 4 ايوانه است و حجرات طلاب در يك طبقه ساخته شده اند.

 

مدرسه امامي از مدارس بسيار قديمي و زيبا و معروف اصفهان است كه در مجاورت مقبره بابا قاسم واقع شده است. ساختمان بنا دو طبقه است كه با نقشه چهار ايواني براي سكونت و درس طلاب علوم ديني ساخته شده است. مدرسه امامي داراي تزئينات كاشيكاري بسيار زيبا است و قسمت هائي از ايوان و طاقهاي آن با كاشي هاي معرّق و 7 رنگ پوشانده شده است.

اين مدرسه با نقشه 4 ايواني ساخته شده كه اين ايوان هاي 4 گانه با كتيبه هائي به خط بنائي تزئين شده است. اين كتيبه ها شامل سوره هائي از قرآن مجيد، مطالبي درباره اصحاب حضرت رسول (ص) و احاديث مذهبي است. مهمترين بخش اين مدرسه از نظر كاشيكاري، ايوان و گنبد جنوبي آن است. نام كاشيكار اين قسمت، شيخ محمد عمر نوشته شده است.محراب مدرسه زيباترين بخش اين بنا را تشكيل مي داده كه با كاشي هاي رنگي تزئين شده بود. كه در حال حاضر در مدرسه نيست. اين مدرسه به نام مدرسه بابا قاسم و اماميه نيز ناميده مي شود.باباقاسم يكي از عرفاي اصفهان بود كه يكي از مريدان او اين مدرسه را براي تدريس او ساخت.

 

دسته ها : مدرسه
1390/10/4 12:24 صبح

اوج ظرافت در كاشي كاري و تناسب در هنر معماري

 

معروف به: مدرسه سلطاني، مدرسه مادرشاه، مدرسه امام جعفرصادق(ع)

موقعيت: خيابان چهارباغ عباسي

سال تاسيس: 1116 هجري (دوره شاه سلطان حسين صفوي)

آخرين بناي با شكوه عهد صفويه است كه براي تدريس و تعليم طلاب علوم ديني ساخته شده است.

درختهاي چنار كهنسال و نهر آبي كه در آن جريان دارد بر زيبايي تزئينات نفيس كاشيكاري اين بنا افزوده است.

قسمتهاي ديدني مدرسه عبارت است از:

معماري و طرح زيباي كاشيكاري گنبد مدرسه

 درب مجلل تزئين شده با طلا و نقره

 محراب با شكوه

منبر يك پارچه مرمري

حجره مخصوص شاه سلطان حسين

 كاشيكاري بي نظير مدخل مدرسه

 خطوط نستعليق كتيبه ها و پنجره هاي آلت بري شده

در ضلع شرقي خيابان چهارباغ بناي باشكوه و نفيسي است كه مي توان آن را آخرين بناي مهم و با عظمتي دانست كه در عصر صفويان در اصفهان ساخته شد.

اين مدرسه كه «مدرسه سلطاني» و «مدرسه مادر شاه» نيز ناميده مي شده در زمان سلطنت شاه سلطان حسين آخرين حكمران سلسله صفوي احداث گرديد.

تاريخ شروع عمارت 1116 هجري قمري و سال اتمام آن 1126 هجري قمري است. هيچ يك از آثار موجود در اصفهان به اندازه مدرسه چهارباغ، (كلكسيون كاشيكاري ايران) جهانگردان و سياحان و بازديد كنندگان خارجي را تحت تأثير جاذبه هاي خود قرار نداده است.

اين مطلب را نوشته ها و خاطرات آنان تأييد مي كند. بطوريكه برخي از آنها مدرسه را با عبارتي همچون سحر آميز، جذاب و دلپذير توصيف كرده اند.

از جمله اين سياحان: اوژن فلاندن، ديولافوا، كنت دوگوبينو هستند كه مدرسه چهارباغ را شاهكار مسلم معماري دوران صفوي به حساب آورده اند.

وجه تسميه مدرسه به سلطاني به اين علت است كه در زمان شاه سلطان حسين ساخته شده و بدين جهت مدرسه چهارباغ ناميده مي شود كه در خيابان چهارباغ واقع شده است. و دليل آنكه مدرسه مادر شاه گفته مي شود اين است كه مادر شاه سلطان حسين چند كاروانسرا و بازار و ساير نهادهاي اقتصادي را وقف بر آن كرده است.

مدرسه چهارباغ به صورت چهار ايواني است. نماي خارجي عمارت شامل سردري رفيع و با شكوه و زيبا است هفده طاق نماي دو طبقه آجري در اطراف در ورودي خودنمايي مي كنند. سردر ساختمان مزين به كاشيهاي ريز و ظريف همراه با مقرنس هاي پر نقش و نگار و خطوط مختلف است كه بخش ورودي بنا را تشكيل مي دهد.

كتيبه سردر به خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي است كه تاريخ 1112 را بر خود دارد و به وسيله عبدالرحيم جزايري كتابت شده است.

دو دهانه سردر با كاشي هاي فيروزه اي تزئين شده و بر روي دو پايه سنگ مرمري، گلداني به شكل بسيار زيبا قرار گرفته است در طرفين سر در دو سكوي مرمر بسيار نفيس و عالي وجود دارد.

در اصلي مدرسه كه با طلا و نقره تزئين شده نمونه بارز هنر زرگري و قلمزني است كه در دوران صفويه به نهايت تعالي و تكامل رسيده است.

بر دو لنگه چپ و راست اين در به خط نستعليق بسيار زيبا و به صورت برجسته، اشعاري نوشته شده است. خطاط اين اشعار محمد صالح اصفهاني خوشنويس برجسته آن عصر است.

قسمت داخلي مدرسه شامل هشتي، ورودي، حيات داخلي، گنبد، مناره و اطاقهاست. زيباترين قسمت مدرسه از نظر كاشيكاري هشتي ورودي آن است.

در وسط دالان مدرسه سنگاب نفيسي قرار دارد كه صلوات بر چهارده معصوم با تاريخ 1110 هجري بر روي آن حجاري شده است. اين سنگاب شاهكار هنر سنگتراشي و خوشنويسي است.

ايوان ها و حجره هاي صحن چهار ايوانه مدرسه رو به باغي پر درخت قرار دارد كه جويباري از ميان آن مي گذرد. اين نهر به نام فرشادي است (در اصفهان اين گونه نهرها را مادي مي گويند).

مادي فرشادي شعبه اي از زاينده رود است. صحن مدرسه چهارباغ نمونه كامل يك معماري درون گرا و بومي به شمار مي رود.


حجره هايي كه در دو طبقه و در فواصل ايوان هاي مدرسه ساخته شده كه اختصاص به سكونت طلاب علوم ديني داشته است. اكثر اين حجره ها داراي نقشه يكساني است كه از يك اتاق نشيمن در جلو و قسمتي به صورت صندوقخانه در عقب و قسمتي به نام بالا خانه تشكيل مي شود. در جلوي اين حجره ها ايوان زيبا و خوش طرحي قرار دارد.

در جبهه شمالي مدرسه، ايوان شمالي با دهانه نسبتاً عريض و ارتفاع زياد قرار دارد. كه در جبهه مقابل آن گنبد و مناره هاي ايوان جنوبي ديده مي شود. كتيبه فوقاني داخل گنبد به خط عبدالرحيم جزايري خوش نويس عصر صفويه مي باشد.

تمامي سطوح داخلي بنا به قطعات كوچكي تقسيم مي شود كه با كاشي تزئين شده است. منبر دوازده پله مدرسه كه يكپارچه از سنگ مرمر ساخته شده از بهترين نمونه هاي هنر حجاري و سنگتراشي آن روزگار است. در كنار اين منبر، محراب نفيس و بسيار زيباي مدرسه قرار دارد كه كتيبه بالاي محراب و منبر نيز به خط عبدالرحيم جزايري است.

اشعاري كه در اطراف سرسراي مدرسه به خط نستعليق بسيار زيبا به رنگ سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي نوشته شده به خط محمد صالح اصفهاني و مورخ به سال 1119 هجري است.

كتيبه افقي داخل گنبد نيز به خط عبدالرحيم جزايري و تاريخ 1121 هجري است.

شبستان مسقف مدرسه چهارباغ كه در ضلع شرقي مدرسه واقع شده با درب منبت كاري بسيار نفيسي به محوطه زير گنبد مربوط مي شود در اين شبستان سه محراب وجود دارد كه كتيبه هاي اطراف آنها را محمد مؤمن الحسيني به سال 1118 هجري كتابت كرده است.

در شمال مدرسه چهارباغ بازارچه اي زيبا و مرتفع وجود دارد كه در عصر صفويه بازارچه بلند و بازارچه شاهي نيز ناميده مي شد. اين بازارچه نمونه ارزنده اي از بازارهاي عصر صفوي است. در شرق مدرسه چهارباغ كاروانسراي مادر شاه واقع شده كه مهمانسراي عباسي امروز است.

مدرسه چهارباغ داراي كتابخانه كم نظير و با ارزشي بوده كه در حمله افغانها نابود شده است اين كتابخانه با كتب بسيار نفيس و كمياب در اختيار طلاب علوم ديني و ساير پژوهشگران و محققين آن روزگار بوده است.

مدرسه چهارباغ موقوفاتي بسيار نيز داشته است كه شامل باغها، مزارع، روستاها، املاك، دكانها، كاروانسراها و ساير مستغلات بوده است كه چگونگي آنها با حمله افغانها نامعلوم مانده است به طور كلي مدرسه چهارباغ كه به قول بسياري از محققين هم مدرسه و هم مسجد بوده است، با 8500 متر مربع مساحت از آثار مهم و با ارزش عصر صفوي است كه در اواخر حكومت اين خاندان در اصفهان ساخته شده است.

مدرسه چهارباغ اصفهان كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي «مدرسه علميه امام صادق (ع)» نامگذاري شد در حال حاضر به آموزش طلاب علوم ديني و حجره هاي آن نيز همانند عصر صفويه به اقامت طلاب اختصاص دارد

 

در بازار بزرگ اصفهان و در نزديكي بازار زرگرها دو مدرسه از زمان شاه عباس دوم باقي مانده كه از مدارس بزرگ و باشكوه دوران صفوي است. اين دو مدرسه در طول دهها سال حيات خود، دانشمندان و روحانيون برجسته اي را در خود پرورش داده اند. اين دو مدرسه به جده بزرگ و جده كوچك معروف هستند.

مدرسه جده بزرگ كه در دو طبقه ساخته شده در بازار اصلي اصفهان واقع است و نهر آبي از ميان آن مي گذرد. وجه تسميه آن به اين علت است كه جده بزرگ شاه عباس آن را ساخته است. كتيبه اي كه در سر در مدرسه است با خط ثلث با كاشي معرق بر زمينه كاشي لاجوردي است. تاريخ از 1058 هجري قمري و خطاط آن محمدرضا امامي است.

در اين كتيبه به نام شاه عباس دوم و جده او اشاره شده است. تزئينات داخل مدرسه جده بزرگ كاشيكاري است. در ضلع شرقي صحن مدرسه لوحه كوچكي است كه با خط نستعليق مشكي تاريخ تعمير مدرسه را به سال 1334 ذكر كرده است.

 

مدرسه آقا كافور يكي ديگر از آثار دوران شاه عباس دوم مي باشد كه بوسيله آقاكافور يكي از خواجه هاي حرم شاه عباس در مجاورت بازار توپچي باشي و محمد امين ساخته شد.

به نوشته مؤلف كتاب "گنجينه آثار تاريخي" از اين مدرسه جز كتيبه سر در آن كه بر يك لوح سنگ مرمري نوشته شده و در يكي از غرفه هاي مسجد خان نگاهداري مي شود اثري بر جاي نمانده است.در اين كتيبه نفيس كه به خط بسيار زيباي نستعليق برجسته بر سنگ مرمر حجاري شده به نام شاه عباس دوم صفوي اشاره شده، اما آقا كافور، را حاجي كافور نوشته شده است. نويسنده اين كتيبه محمدرضا امامي و تاريخ آن 1069 هجري قمري است.

مدرسه جده كوچك در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است. اين محل به نام (بازار قهوه كاشي ها) معروف است. همانگونه كه از نام اين مدرسه مشخص مي شود جده كوچك شاه عباس دوم باني آن بوده است. كتيبه بزرگي كه بر يك لوح سنگ مرمر بر ديوار يكي از غرفه هاي شمالي مدرسه نصب شده است و با خط ثلث برجسته تاريخ 1057 هجري قمري را نشان مي دهد بيانگر اين مطلب است كه جده شاه عباس دوم به نام (دلارام خانم) باني ساختمان اين مدرسه بوده است. عمارت مدرسه جده كوچك دو طبقه است و حجره ها مخصوص اقامت طلاب علوم ديني است.

پشت بغل هاي نماي اطراف سر در اين ساختمان تزئينات كاشيكاري دارد. كتيبه اي كه به خط ثلث سفيد معرق بر زمينه كاشيكاري لاجوردي رنگ به تاريخ 1056 هجري قمري نوشته شده به نام شاه عباس دوم و پدر او شاه صفي اشاره كرده است. اين كتيبه را محمدرضا امامي خوشنويس مشهور عصر صفوي نوشته است. مدرسه جده كوچك از مدارس بسيار نفيس اصفهان است كه از مدرسه جده بزرگ مساحت بيشتري دارد.

 

موقعيت: ميدان قيام، خيابان علامه مجلسي

سال تاسيس:قرن دوم هجري

ابعاد مسجد: 140*170

اين بنا تركيبي از سكه هاي معماري و تزئين كاري ايران در گذر زمان است از قديمي ترين مساجد ايران است كه بر روي ويرانه هاي مسجد قديمي تري ساخته شده كه اعراب ساكن حومه اصفهان در قرن دوم هجري ساخته بودند

اين مسجد داراي بناهاي متعددي است از جمله:

صحن چهار ايواني، شبستانها، مدرسه مظفري، صفه هاي كوچك دوره ديلمي، گنبد نظام الملك، گنبد تاج الملك، محراب اولجايتو، چهار ايوان معروف صاحب، استاد، شاگرد، درويش

 

 

قديميترين بناي تاريخي اصفهان را بايد مسجد جمعه يا مسجد جامع اصفهان تلقي كرد. سيماي فعلي مسجد عمدتاً مربوط به اقدامات دوره سلجوقي است اما تعميرات و الحاقات آن به دورانهاي بعد به خصوص عصر صفويان مربوط مي شود . اما در كاوش هاي باستان شناسي مراحل قبل از سلجوقي هم به دست آمده كه به دوران آل بويه و قرن سوم هجري باز مي گردد. در همين كاوش ها آثار قبل از اسلام نيز كشف شده است.

مسجد داراي وروديهاي متعدد است كه هر يك فضاي مسجد را به بخشهايي از بافت پيرامون آن مربوط مي كند اين وروديها همه در يك زمان ساخته نشده اند و هر يك در مقطعي از تاريخ و در ارتباط با ساختمان درون و بيرون بنا به وجود آمده اند. گذرها و معابري كه در گرداگرد مسجد وجود دارند بيانگر ارتباط گسترده اي است كه مسجد با بافت قديم شهر دارد.

مسجد جامع اصفهان با نقشه چهار ايواني بنا شده و از آنجا كه ابداعات هنري و معماري 15 قرن دوران اسلامي را در خود گرد آورده است يكي از بهترين آثاري به شمار مي رود كه در دنياي امروز شهرت دارد. با توجه به منابع و مآخذ مختلف اين نكته مشخص مي شود كه مسجد جامع در طول زمان به سبب آتش سوزي و جنگ هاي متعدد و نا آرامي هاي دوران هاي مختلف آسيب فراوان ديده و دوباره بازسازي و مرمت شده است.

چهار ايوان اطراف ميدان مشخص كننده شيوه مسجد سازي ايرانيان است كه پس از احداث آن در ساير مساجد نيز رواج يافته است. اين ايوان ها كه به نامهاي صفه صاحب در جنوب صفه درويش در شمال صفه استاد در مغرب صفه شاگرد در مشرق ناميده مي شوند با تزئينات مقرنس سازي و كاربندي يكي از فنون بسيار جالب معماري ايران را بيان مي دارد.

 

 

نماي داخلي صحن مسجد و كاشيكاري هاي آن مربوط به قرن نهم هجري است كه احتمالاً مناره ها نيز مربوط به همين زمان مي باشند به طوركلي بناي كنوني مسجد جامع اصفهان شامل بخشهاي زير مي باشد:

شبستان مسجد : اين شبستان كه بر ستون هاي مدور استوار است كه با گچبريهاي بسيار زيبا تزئين شده است. اين قسمت مربوط به عصر ديلميان است.

گنبد و چهل ستونهاي اطراف آن كه در ايوان جنوبي مسجد واقع شده و در فاصله سالهاي 465 تا 485 هجري قمري بنا شده است. اين گنبد در زمان سلطنت ملكشاه سلجوقي و وزارت خواجه نظام الملك ساخته شده از نمونه هاي نادر ساختمان هاي عصر سلجوقي است. ايواني كه در جلوي اين گنبد آجري واقع شده در اوائل قرن ششم هجري بنا گرديده و سقف آن از مقرنس هاي درشت تركيب شده است. اين گنبد داراي زيباترين طرحهاي تزئيني ساخته شده از آجر و گچ ميباشد.

گنبدي كه در بخش شمالي حياط مسجد واقع شده و قرينه گنبد خواجه نظام الملك است در سال 481 بنا گرديده است. احداث اين گنبد را به ابوالغنائم تاج الملك يكي ديگر از وزراي عصر سلجوقي نسبت مي دهند.

 

 

ايوان معروف به صفه صاحب كه در دوران سلجوقي ساخته شده و تزئينات آن مربوط به عصر قراقويونلو و صفوي است. در اين قسمت كتيبه هائي از دورانهاي مختلف از جمله صفويان به چشم مي خورد.

ايوان غربي معروف به صفه استاد كه در عصر سلجوقي بنا شده و در دوره صفويان با كاشيكاري تزئين شده است . در اين صفه علاوه بر خطوط ثلث و نستعليق كه به تاريخ 1112 هجري قمري و در زمان سلطنت شاه سلطان حسين كتابت شده عباراتي به خط بنائي بسيار زيبا و با امضاء محمد امين اصفهاني نوشته شده است.

با مطالعه اين عبارات و دقت در خطوط بنائي اين ابيات بسيار زيبا مشخص مي گردد.

چون نامه جرم ما به هم پيچيدند بردند و به ميزان عمل سنجيدند

بيش از همه كس گناه ما بود ولي ما را به محبت علي بخشيدند

رو به روي اين ايوان، صفه شاگرد قرار دارد كه در عصر سلجوقي بنا شده و در قرن هشتم و يازدهم هجري قمري در دوران حكومت ايلخانان و صفويه تزئيناتي به آن اضافه شده است.

اين ايوان فاقد تزئينات كاشيكاري است و با مقرنس هاي آجري تزئين شده است. در اين ايوان سنگ مرمر يكپارچه نفيسي است كه در اطراف و بالاي آن لوحه ها و كتيبه هايي نوشته شده است. در منتهي اليه ضلع شرقي مسجد جمعه صفه عمر واقع شده كه كتيبه تاريخي هلال ايوان آن به سلطنت سلطان محمود آل مظفر اشاره مي كند. تاريخ اين كتيبه 768 هجري قمري است و خطاط آن عزيز التقي الحافظ مي باشد.

در سقف اين صفه خطوط تزئيني و تاريخي به چشم مي خورد كه با خط بنائي عبارات مذهبي و سازنده بنا به نام مرتضي بن الحسن العباسي الزينبي نوشته شده است . علاوه بر آن در اين صفه نام استاد كاران ديگر همچون حسن كاروان كاشيكار و كوهيار الابرقوهي خطاط كتيبه محراب صفه به چشم مي خورد.

در شمال ايوان استاد شبستان كوچكي قرار دارد كه زيباترين محراب گچبري مسجد را در بر دارد . اين شبستان كه به مسجد الجايتو نيز معروف است داراي محرابي است كه به مثابه گوهري تابناك از هنر ايراني در جهان از شهرتي عظيم برخوردار است. بر اين محراب زيبا نام سلطان محمد خدابنده ايلخان مشهوري كه قبل از تشرف به دين اسلام لقب الجايتو را داشت و بعد از مسلمان شدن خود را خدا بنده ناميد و وزير دانشمند او محمد ساوي و سال ساختمان آن يعني 710 هجري قمري به چشم ميخورد.

زيباترين منبر منبت كاري موجود در مسجد جمعه اصفهان نيز در اين مسجد قرار دارد كه سال ساخت آن ذكر نشده است. از مسجد اولجايتو به شبستان زمستاني بيت الشتاء مي رسيم كه به موجب كتيبه سر در آن در زمان تيموريان به دستور عماد بن المظفر ورزنه اي ساخته شده است. به همين علت به شبستان عماد نيز معروف است اين شبستان با شكوه داراي ستون هاي قطور كوتاه و اتاقهاي خيمه اي شكل است. در وسط هر چشمه طاق يك قطعه سنگ مرمر شفاف نصب شده كه نور شبستان را تأ مين ميكند.

 

 

شبستان جنوب شرقي مسجد كه احتمالاً كتابخانه عظيم و مشهور خواجه نظام الملك را در بر داشته در بمباران شهر اصفهان تخريب گرديده كه مجدداً به شيوه اول بازسازي شده است.

اين اثر نفيس و با شكوه به علت در بر داشتن نمونه هاي گوناگون ادوار مختلف اسلامي از نظر فني و هنري اهميت بسياري داشته و از شهرت جهاني برخوردار است. اين شهرت و نفاست همه ساله گروه هاي بي شماري از علاقمندان و پژوهشگران را به خود جلب مي كند حاصل اين مطالعات، مقالات و رسالات و كتب متعددي است كه به وسيله معماران و مهندسين و باستان شناسان مشهور جهان و ايران به رشته تحرير در آمد كه اغلب آنها به زبان فارسي ترجمه شده اند.

به طور كلي به همان اندازه كه ميدان نقش جهان و عمارات تاريخي اطراف آن ياد آورد معماري و هنر دوران صفوي است مسجد جمعه و محلات پيرامون آن افسانه زندگي در عهد سلجوقيان و روزگار پيش از آن را بيان مي دارد.

گستره اي از معماري اصيل اسلامي در پوششي از لعاب فيروزه اي فام

 

 

معروف به: مسجد مهديه، مسجد المهدي، مسجد جامع عباسي، مسجد سلطاني جديد، مسجد شاه

موقعيت: ضلع جنوبي ميدان امام

سال تاسيس: 1020 هجري (دوره شاه عباس اول)

معمار: استاد علي اكبر اصفهان و ناظر ساختمان محب علي بيك الله

خطاط: عليرضا عباسي، عبدالباقي تبريزي، محمد رضا امامي، محمد صالح امامي

ويژگيهاي مسجد عبارت است از:

 

در بيست و چهارمين سال سلطنت شاه عباس اول بنا شده است

كتيبه سر در مسجد به خط ثلث علي رضا عباسي حاكي از آن است كه شاه عباس اين مسجد را از مال خالص خود بنا كرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده است.

در كتيبه ديگر سردر، از مقام معماري و مهندسي معمار مسجد جامع جديد اصفهان تجليل شده است

از نكات جالب اين مسجد انعكاس صوت در مركز گنبد بزرگ جنوبي آن است

گنبد عظيم مسجد 52 متر، ارتفاع مناره هاي داخل آن 48 متر و ارتفاع مناره هاي سر در آن در ميدان امام 42 متر است

قطعه سنگ ساده اي به شكل شاخص كه ظهر حقيقي را در چهار فصل نشان مي دهد

قطعات بزرگ سنگ هاي مرمر يك پارچه، سنگ هاي نفيس

 

 

در منتهي اليه جنوبي ميدان امام مسجدي برپاست كه نمونه ارزنده اي از معماري قرن 11 هجري به شمار مي رود. ساختمان مسجد در سال 1019 هجري برابر با 1611 ميلادي شروع شد و در سال 1038 هجري برابر با 1629 ميلادي به پايان رسيد. اين مسجد به عنوان يك بناي عمومي براي استفاده مردم ساخته شد.

سردر زيبا و با شكوه مسجد با كاشي معرق است اما بقيه قسمت ها با كاشي خشت تزئين گرديده است. بسياري از محققين و مطلعين تاريخ صفويه علت اينكه كاشي هاي سردر با داخل مسجد تفاوت دارند را در عجله اي مي دانند كه شاه عباس اول براي اتمام مسجد داشت.

معمار مسجد استاد علي اكبر اصفهاني معمار برجسته عصر صفوي است كه نام او در كتيبه بالاي سردر آمده است. مسجد در عصر صفويه به نام هاي مسجد مهديه، مسجد المهدي و در كتب و منابع و سفرنامه ها به نام هاي ديگر همچون مسجد جامع عباسي و مسجد سلطاني ناميده مي شد مسجد شاه نيز يكي ديگر از اسامي مجلس بود.

سردر ورودي

سردر ورودي رفيع و با شكوه مسجد با مناره هاي طرفين بر زيبائي بنا مي افزايد. اين سردر با كاشي هاي تزئيني چند رنگ همراه با نقوش گل و گياه و پرنده و مقرنس هاي پوشيده از كاشي هاي معرق با نقش هاي متنوع و زيبا تزئين شده است.

در بالاي كتيبه سردر غرفه اي است كه كاشي كاري آن بسيار جالب توجه است. شكل دو طاووس كه در طرفين يك گلدان قرار گرفته و با كاشي هاي معرق تزئين شده اند از ديدني هاي مسجد به شمار مي روند.

در اصلي مسجد در زمان سلطنت شاه صفي جانشين شاه عباس اول نصيب شده است. قطعه اي كه با مصراع « شد در كعبه در سپاهان باز » با خط نستعليق بسيار زيبا بر در نوشته شده ماده تاريخ نصب اين در يعني سال 1047 هجري را بيان مي دارد. در قسمت هاي مختلف لوحه هائي به چشم مي خورند كه بيانگر بخشودگي برخي از ماليات ها در دوران هاي مختلف است.

 

 

كتيبه هاي موجود در مسجد امام كه به خط اساتيد بزرگ و برجسته آن عصر همچون عبدالباقي تبريزي، محمدرضا امامي، محمد صالح اصفهاني و ساير خوشنويسان برجسته عصر صفوي هستند بر عظمت و شهرت مسجد مي افزايند. در دو گوشه جنوب شرقي و جنوب غربي مسجد دو مدرسه قرار دارند كه اولي را به دليل تعميرات عصر ناصرالدين شاه قاجار مدرسه ناصري و ديگري را كه زمان شاه سليمان صفوي مرمت شده مدرسه سليمانيه مي نامند.

سنگ مشهور به سنگ شاخص كه در چهار فصل ظهر شرعي را نشان مي دهد در مدرسه سليمانيه قرار دارد. محاسبه و تعبيه و نصب اين سنگ از ابتكارات و ابداعات شيخ بهائي دانشمند بي نظير عصر شاه عباس اول است. اين سنگ شاخص ظهر شرعي را در طول چهارفصل سال نشان ميدهد.

(دو كتيبه اي كه در مدخل اين مدرسه قرار دارند و به خط نستعليق بسيار زيبا مي باشند مربوط به زمان قاجار هستند).

ويژگي هاي گنبد مسجد:

ايوان سرپوشيده شمالي مسجد فضاي وسيع و بلندي است كه سر تا سر آن را كاشيكاري بسيار زيبائي فرا گرفته است. گنبد با عظمت و رفيع مسجد كه به صورت دوپوش ساخته شده بر روي اين صحن قرار دارد. اين گنبد را بزرگترين و پركارترين و استادانه ترين آثار معماري قرن 11 هجري مي دانند.

از خصوصيات اين گنبد كه حدود 54 متر ارتفاع دارد انعكاس صدا است. و اين به خاطر دو پوش بودن گنبد و فضاي 16 متري بين دو گنبد است.

در همين صحن منبر سنگي مرمري يكپارچه نفيسي واقع شده كه از شاهكارهاي سنگتراشي آن روزگار است. اين صحن بوسيله دو دهانه عريض به شبستان هاي مجاور راه دارد. سطح نماي داخلي اين دو شبستان نيز پوشيده از كاشيكاري و كتيبه هاي نفيس و زيباست.

در دو سوي ايوان جنوبي مسجد دو شبستان وسيع ساخته شده كه مجموعه اي از ويژگي هاي معماري پيشرفته قرون 10 و 11 هجري را به نمايش مي گذارند.

 

 

طبقه فوقاني كه در قسمت شمالي مسجد واقع شده داراي غرفه هائي است كه در دوران صفويه به محل زندگي طلاب علوم ديني اختصاص داشت.

مسأله اي كه در مسجد امام جلب توجه مي كند و اكثر سياحان و جهانگردان نيز به آن اشاره كرده اند و معماران و مهندسين نيز آن را يكي از استادانه ترين شگردهاي معماري به حساب آورده اند مسأله رعايت جهت قبله در مسجد است. سازندگان مسجد طوري سردر را درست كرده اند كه با عبور از ميان ايوان ورودي بدون آنكه احساس شود، نيم چرخي به سمت راست زده مي شود. در حقيقت معمار برجسته اين اثر با يك زاويه 45 درجه مسجد را در جهت قبله قرار داده است.

همانطور كه گفته شد كتيبه هاي موجود در مسجد علاوه بر آنكه شاهكارهاي هنر خوشنويسي و بخصوص خط ثلث را به نمايش مي گذارند برخي وقايع تاريخي را نيز بيان مي دارند.

بطور كلي مسجد امام اصفهان با مناره هاي رفيع و ايوان هاي سر به فلك كشيده و شبستان هاي عالي و محرابهاي نفيس و همچنين با طرح يكپارچه و متوازن خود از شاهكارهاي بي نظير و مسلم معماري زمان صفويه است. مسجدي كه در عصر خود از عجايب زمان بوده و در حقيقت نيز به دليل زيبائي طرح، عظمت، ابعاد و شكوه و جلال كاشيكاري هايش چنين است و ... ستاره درخشان هنر عصر صفوي است

گوهري صدر نشين در گنجينه شاهكارهاي معماري اصفهان

 

 

معروف به: مسجد صدر، مسجد فتح الله

موقعيت: ضلع شرقي ميدان امام

سال تاسيس: 11 هجري قمري (دوره شاه عباس اول)

معمار: استاد محمد رضا اصفهاني

خطاط:علي رضا عباسي

ساخت اين مسجد 18 سال به طول انجاميد

از ويژگي هاي اين مسجد:

نداشتن صحن و مناره كه در تمامي مساجد اسلامي جزء لاينفك بنا است

چرخش 45 درجه اي كه از محور شمال به جنوب نسبت به محور قبله دارد

گنبد كم ارتفاع مسجد

محراب بي بديل مسجد

كتيبه هاي نفيس و طره هاي سر در كه درون گلدان مرمرين جاي گرفته اند

 

 

در ضلع شرقي ميدان نقش جهان و روبروي كاخ عالي قاپو، مسجدي واقع شده كه در دوران صفويه آن را مسجد صدر و فتح الله نيز مي ناميدند.

طرح اين مسجد در زماني كه نقشه چهارباغ و باغ هزارجريب به مرحله اجراء درآمد ريخته شد و در دوراني كه معماري صفويه به شكوفايي رسيده بود مورد بهره برداري قرار گرفت.

آنچه مسجد شيخ لطف الله را در عداد نمونه هاي بازار هنر ايراني- اسلامي قرار مي دهد اندازه كوچك و هماهنگي آن با بناهاي اطراف ميدان است.

سردر زيبا و پركار مسجد در سال 1012 به پايان رسيد اما بقيه مسجد و تزئينات كاشيكاري آن تا سال 1028 هجري بطول انجاميد.

كتيبه سردر كه به خط ثلث بسيار زيبا با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي نوشته شده سال 1012 و امضاء عليرضا عباسي خوشنويس برجسته عصر صفوي را نشان مي دهد.

 

 

نكته اي كه محققين و پژوهشگران و سياحان بر آن متفق القولند اختصاصي بودن مسجد شيخ لطف الله است. اين نكته را استثنائي بودن مسجد يعني عدم صحن و مناره كه در تمامي مساجد اسلامي جزء لاينفك بنا است تأييد مي كند.

عدم وجود صحن و مناره در مسجد شيخ لطف الله باعث شده تا رواقي پوشيده از كاشيكاري زيبا و استادانه و پركار فضاي مسجد را به گنبد مربوط كند.

مسجد را شاه عباس اول به احترام و افتخار شيخ لطف الله جبل عاملي روحاني شيعه آن روزگار كه از لبنان به ايران آمده بود ساخته است. تا به عبادت اهل حرم و خود وي اختصاص داشته باشد. مدرسه اي نيز در كنار مسجد براي تدريس اين دانشمند برجسته ساخته شد كه امروز اثري از آن نيست.

شايد به همين دليل است كه جهانگردان اروپائي عصر صفوي كه هر بنائي را با كنجكاوي و موشكافي بازديد كرده اند كمتر از اين مسجد مطلب نوشته اند و فقط پيتر و دولاواله به توصيف آن پرداخته است. اوژن فلا ندن فرانسوي نيز در زمان قاجار درباره آن مطلب نوشته است. (يكي از سياحان خارجي معتقد است به دليل اختصاصي بودن مسجد كسي را به داخل راه نميداده‌اند).

از ويژگيهاي مسجد چرخش 45 درجه اي است كه از محور شمال به جنوب نسبت به محور قبله دارد. اين گردش كه در اصلاح معماران سنتي ايران «پاشنه» ناميده مي شود چنان ماهرانه صورت گرفته كه به هيچ روي توجه بيننده را جلب نمي كند.

اين چرخش باعث شده تا بازديد كننده پس از گذشتن از مدخل تاريك و بعد از عبور از راهرو طويل متصل به آن به فضاي اصلي و محوطه زير گنبد وارد شود.

گنبد كم ارتفاع مسجد حاوي خطوط اسليمي است كه به طرز باشكوهي بر زمينه خاكي رنگ گنبد گسترده شد، هماهنگي بي نظيري را در نقش و طرح و رنگ به نمايش مي گذارد.

محراب بي بديل مسجد شيخ لطف الله كه تاريخ 1028 و امضاء محمد رضا بن استاد حسين بنا اصفهاني را بر خود دارد از شاهكارهاي معماري و هنر اسلامي ايراني است كه هر بيننده را به اعجاب و تحسين وامي دارد.

 

 

كتيبه خارجي گنبد به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي حاوي سوره هاي قرآن كريم است. خطوط كتيبه هاي داخل گنبد مسجد را عليرضا عباسي و خطاط ديگري كه شهرت چنداني ندارد و نام او استاد باقر بنا است نوشته اند.

مضمون اين كتيبه ها آيات قرآني و عبارت مذهبي است. علاوه بر آن خطوط بنائي با كاشي مشكي بر زمينه سفيد آيات قرآني كتابت شده است.

در چهارگوشه داخل مسجد نيز بار ديگر آياتي با خط ثلث سفيد بر زمينه لاجوردي با كاشي سفيد معرق نوشته شده است. در ضلع شرقي و غربي مسجد شيخ لطف الله اشعاري به زبان عربي كه آن هم به خط ثلث است نوشته شده كه بنا به اظهار كارشناسان سراينده آنها شيخ بهائي است. خطاط اين كتيبه ها نيز باقر بنا است.

در جلو مسجد حوض 8 گوش بسيار زيبائي وجود داشته كه پيوسته لبريز از آب بوده است. اين حوض را در اواخر دوره قاجار خراب كرده اند.

اگر چه اختصاصي بودن مسجد باعث شده كه سياحان كمتري درباره آن مطلب بنويسند اما مي توان ادعا كرد مسجد شيخ لطف الله در عداد آثار شاخص و مشهور عصر صفويه است.

وجود كتيبه هاي نفيس و طره هاي سردر كه در درون گلدان مرمرين جاي مي گيرند آنچنان زيبائي جاودانه در ذهن يننده بيدار مي كنند كه اين يقين براي او حاصل مي شود كه معماري اين اثر الهامي بوده است. زيرا داراي حالت ويژه و منحصر بفرد نماز انسان با خداوند است

 

دسته ها : مدرسه
1390/10/4 12:23 صبح
Susa Web Tools

Susa Web Tools


ساعت فلش


Pichak go Up
تماس با ما

کد تماس با ما


مترجم سايت

مترجم سايت

جاوا اسكريپت

X