معرفی وبلاگ
ندانم که این مرز مینو سرشت که گویی بهشت است از زرع و کشت کدامین بر و بوم ارزنده است که طنازی او برازنده است عروس طبیعت بت دلستان که پوشیده پیراهن پرنیان بود اصفهان، اصفهان، اصفهان، که بی او صفایی ندارد جهان بود اصفهان جلوه ای از بهشت بویژه به هنگام اردی بهشت مگو اصفهان است نصف جهان نیرز جهان هیچ بی اصفهان بود اصفهان قلب ایران زمین بود اصفهان به ز ما چین و چین
دسته
شاهنامه
گروه اصفهان شناسي زنده رو د
دانلود كتاب
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 49833
تعداد نوشته ها : 144
تعداد نظرات : 9
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان

يكي از معروفترين سوغات هاي اصفهان گز مي‌باشد. مواد اوليه اين شيريني مطبوع و مشهور كه گزانگبين است، در اطراف اين شهر به عمل مي‌آيد.


گز انگبين ريشه ي گياهي به نام درخت (يا بته) گز است. ارتفاع اين درخت كوهستاني حداكثر به دو متر مي‌رسد و بيشتر در مناطق خوش آب و هواي بختياري و خوانسار در دامنه ي كوه ها به عمل مي‌آيد.

در اواخر تابستان محصول اين درخت آماده ي برداشت مي‌شود و دانه‌هاي برّاق و زرد رنگي مثل دانه ي ارزن از ساقه‌هاي اين درخت بيرون مي‌زند. در اين هنگام صاحبان درختان گز بايد محصول را، قبل از اينكه ريزش باران هاي پاييزي شروع شود، برداشت كنند.

 

جهت برداشت محصول، پوست دباغي شده ي گوسفند را – كه تميز و سفيد مي‌باشد و به آن دباله مي‌گويند – زير درختچه پهن مي‌كنند سپس با چوب سر كجي كه به همين منظور تهيه شده و آن را دگنك مي‌نامند، به تنه ي درخت ضربه مي‌زنند تا دانه‌هاي ارزن مانند، از بدنه ي درخت جدا شده و داخل دباله بريزد. اين گزها ناخالص و با برگ و مواد ديگر مخلوط است كه براي تميزكردن آن از غربال آهني كه به همين منظور ساخته شده استفاده مي‌شود و آن مواد ناخالص را غربال مي‌كنند. در طول سال بالغ بر ده مرتبه اين كار تكرار مي‌شود كه هر چه بيشتر تكرار شود، نوع محصول بعدي نامرغوب مي‌گردد و محصول بار اول به صورت گل و از همه مرغوب‌تر است. مواد اضافي كه در غربال باقي مي‌ماند هم، مصارف مختلف دارد. از جمله ي آن مواد، گز علفي است كه در پزشكي استفاده مي‌شود. اما دانه‌هاي گز اصلي كه در كيسه‌ها جمع‌آوري مي‌شود بسيار گرانبها و ماده ي اصلي به شمار مي‌آيد. چنانچه قبل از برداشت محصول بارندگي بشود، از مرغوبيت گز خواهد كاست و اگر تعداد بارش بارانها زياد باشد در آن سال، محصول قابل استفاده نمي‌باشد.



براي تهيه ي گز مرغوب نيمي از مواد مصرفي، دانه‌هاي گز گياهي و نيمي ديگر شكر و مغز پسته و يا بادام و مواد ديگر استفاده مي‌شود. گاهي هم بنا به سفارش متنفذين ماده‌اي به نام شير خشت به گز اضافه مي‌زدند و حتي به جاي آب خالص در آن آب هندوانه مي‌رخيتند. اين نوع گز سفارشي و مخصوص بوده كه براي پادشاهان و رؤساي ممالك ديگر به عنوان سوغات فرستاده مي‌شده و در بازار يافت نمي‌شد. اما گز بسيار مرغوب به علت كمبود و گراني ماده ي اوليه، كمتر تهيه مي شود. اين روزها گزفروشي ها براي پايين نگه داشتن قيمت، از ماده ديگري به نام بادكا كه از سيب زميني تهيه مي‌شود، به جاي گز گياهي استفاده مي‌كنند. اما اين گز به هيچ وجه طعم و لطافت گز اصلي را ندارد. نوع ديگر گز كه در جعبه‌هاي كوچك فلزي به فروش مي‌رسد، گز انگشت پيچ است كه در آن از مغز پسته و بادام استفاده نمي‌كنند تا سالخوردگان به راحتي آن را تناول نمايند.

دسته ها : سوغات
1390/10/4 12:16 صبح

خاتم تركيبي است از چند ضلعي‌هاي منظم با تعداد اضلاع متفاوت كه با استفاده از مواد اوليه گوناگون در رنگ‌هاي مختلف تشكيل مي‌شود. پنج ،شش ف هشت يا ده ضلعي است.

خاتم از هنرهاي دستي دقيق و پركار است كه توليد و ساخت آن احتياج به دقت و حوصله زياد دارد .چند ضلعي‌هايي كه درخاتم‌سازي به كـــار مي‌آيد

در لغت‌نامه دهخدا خاتم‌ساز چنين معني شده است: «آنكه پاره‌هاي استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم‌سازي عمل خاتم‌ساز را گويند.»

 

در دايره المعارف فارسي درباره خاتم‌كاري و خاتم‌سازي آمده است:«هنر آراستن سطح اشياء به صورتي شبيه موزائيك ،با مثلث‌هاي كوچك. طرح‌هاي گوناگون خاتم همواره به صورت اشكال منظم هندسي بوده است .اين اشكال هندسي را با قراردادن مثلث‌هاي كوچك در كنار هم نقش‌بندي مي‌كنند.مثلث‌ها را از انواع چوب ،فلز و استخوان مي‌سازند. هرچه مثلث‌ها ريزتر وظريفتر باشند، خاتم مرغوب‌تر است .در يك طرح خاتم ،براي ساختن كوچك‌ترين واحد هندسي، حداقل سه مثلث و براي بزرگ‌ترين آن ،حداكثر چهارصد مثلث به كار مي‌‌رود.»

منبع : ويكي پديا

دسته ها : سوغات
1390/10/4 12:15 صبح

مينا كاري‌ هنر درخشان آتش‌ و خاك است‌، با رنگهاي پخته و درخشان كه‌ سابقه آن به‌ 1500‌سال پيش از ميلاد ميرسد.‌ آقاي علينقي وزيري در كتاب تاريخ‌ عمومي‌ هنرهاي مصور قبل از تاريخ‌ تا اسلام مينويسد:‌از جمله هنرهاي دستي ايرانيان در گذشته هاي دور تزئين و كنده كاري‌ روي‌ فلزات است‌.‌ظروف‌ فلزي بدست‌ آمده از فلزات گوناگون ساخته شده كه‌ مهمترين‌ آنها عبارتست از: طلا،‌نقره، مس‌، برنز، برنج‌، آهن‌، فولاد، سرب، آلومينيوم و كرم.‌ اين‌ فلزات براي زينت آلات و ظروف‌ گوناگون بكار ميرفته زيرا كه‌ امكان ساختن ابزار لازم‌ در ‌يك ورق‌ فلز چندان مشكل و ناممكن نبوده‌ از جمله موارد فلز كاري‌ ميتوان از ترصيع يعني به‌ ‌جا نشاندن قط‌عات كوچك‌ فلزهاي مختلف روي‌ سط‌ح‌ فلزي از نوع جنس ديگر و ايجاد تناسب‌‌ميان قط‌عات با در نظ‌ر گرفتن رنگ‌ و اشكال هندسي‌ آنها و ايجاد شكل يا نقش وسيله آنها و‌مينا كاري‌ نام برد. بررسي‌ هايي‌ كه‌ در مورد مينا سازي‌ شده نشان ميدهد ميناهايي‌ كه‌ بنام‌بيزانس‌ مشهور است‌ از مينا سازي‌ ايراني‌ اقتباس شده است‌.‌ قديميترين‌ نمونه‌هاي مينا كاري‌ موجود مويد اين‌ ادعاست‌ كه‌ مينا كاري‌ نيز مانند بسياري‌ از‌هنرهاي ديگر براي اولين بار در ايران پيدا شده و از ايران به‌ ساير كشورها راه يافته است‌.‌ در دوران مغول سبك جديدي در فلز سازي‌ و مينا كاري‌ ايران بوجود آمد. اشكال و تصاويري‌كه قيافه‌ و لباس اعضاي دربار ايران را داشتند، جاي اشكال و تصاوير عربي‌ دوره‌ قبل را‌گرفتند و بويژه ترصيع فلز در عصر تيموري‌ به‌ منتهي درجه‌ شرقي‌ خود رسيد. در زمان صفويه‌ زمينه ي هنر مينا كاري‌ و فلز كاري‌ تغيير يافت‌ ظروف‌ نقره در اين‌ دوره‌‌نقوش ميناتور از قبيل مجالس‌ بزم در دربار و يا مجالس‌ شكار، يا اسب‌ سواري‌ مزين‌ گشت و ‌هنر مينا سازي‌ از نقشهاي اسليمي و گل‌ تغذيه‌ كرد و رنگ‌ قرمز مورد مصرف بيشتري‌داشت‌ و شهر اصفهان يكي از مراكز عمده مينا كاري‌ بحساب مي‌آمد كه‌ هنوز هم‌ تنها مركز‌اين‌ هنر محسوب ميشود.

ميناكاري

 

هنر مينا كاري‌ را ميتوان يكي از اختراعات خلاقه‌ بشر دانست زيرا اين‌ هنر شامل‌ فعل و‌انفعالهاي پيچيده ايست كه‌ بهم ربط‌ داده‌ ميشوند از يك‌ سو عوامل‌ ساده‌اي از قبيل‌سيليكوم و مينيوم و پتاسيم و از سوي ديگر سبك قيمتي كه‌ تركيب آنها مينا را بوجود‌ميآورد.‌ از اين‌ رو اين‌ يك‌ هنر آزمايشگاهي‌ است‌ و در حقيقت ماده‌ ايست كه‌ از تركيب اكسيدهاي‌فلزات كه‌ براثر حرارت‌ رنگهاي مورد نظ‌ر را بدست‌ ميدهد در اختلاط با تعدادي‌ نمك ثابت‌‌بدست‌ مي‌آيد و رنگها با درجه‌ حرارت‌ و طول زمان حرارت‌ ارتباط زياد پيدا ميكنند.‌ بنابراين‌ براي دسترسي‌ به‌ اين‌ پديده هنري زيبا بايد آتش‌ و حرارت‌ بدقت‌ مراقبت و مهار‌شود. مينا كه‌ طبعا شفاف است‌ شفافيت بيشتر خود را از اكسيد قلع بدست‌ مي‌آورد و‌تركيبات آن از زمانهاي قديم‌ تا به‌ امروز ثابت‌ و بدون‌ تغيير مانده است‌.‌ روي‌ اشيا طلايي‌ و نقره اي هم‌ ميتوان مينا كاري‌ كرد ولي‌ اساسا مينا كاري‌ بر روي‌ مس‌ انجام‌ميشود. تا فراهم‌ آمدن مينا چند مرحله بايد طي شود باين‌ ترتيب كه‌ ابتدا آن چيزي را كه‌‌مي خواهند مينا كاري‌ كنند به هر شكل و هر اندازه‌ بايد به وسيله مسگر متخصص به‌ شكل لازم‌‌در آيد و پس‌ از آن كه‌ ساخته شد استاد مينا كار به‌ آن لعاب سفيد رنگ‌ ميدهد. معمولا سه‌ ‌الي‌ چهار بار لعاب داده‌ ميشود و در هر بار شيئي به‌ كوره‌ ميرود و حدود 700 درجه‌ حرارت‌‌مي بيند تا رنگ‌ لعاب ثابت‌ شود بعد روي‌ آن به‌ رنگهاي گوناگون نقاشي‌ مي شود سپس شيئي‌باز به‌ كوره‌ مي رود و حدود 400 تا 500 درجه‌ حرارت‌ مي بيند تا رنگها بصورت‌ مط‌لوب در آيد‌در گذشته كه‌ مينا كاري‌ رواج اندك داشته رنگهايي‌ كه‌ بكار ميرفته مانند رنگهايي‌ كه‌ در‌صنعت قلمكار بكار برده‌ ميشود گياهي‌ يا معدني‌ بوده‌ است‌ ولي‌ اكنون براي نقاشي‌ ظروف‌ و‌اشيا مينايي‌ از رنگهاي شيميايي‌ استفاده‌ ميشود. رنگهايي‌ كه‌ در ميناكاري‌ بكار ميرود بر سه‌ نوع است‌:

‎-1 رنگهاي گياهي‌ كه‌ در چيت سازي‌ هم‌ بكار مي رود.‌

‌‎-2 رنگهاي معدني‌ كه‌ در نقاشي‌ و مينا كاري‌ بكار مي رفته است‌.‌

‎-3 رنگهاي فلزي كه‌ روي‌ مينا كار مي كنند‌.

براي مينا كاري‌ در تهيه رنگ‌ قرمز از طلا استفاده‌ ميشود رنگ‌ سبز مينا از مس‌ و رنگ‌ زرد‌آن از گل‌ ماشي‌ بدست‌ مي‌آيد. رنگ‌ آبي‌ و فيروزه‌اي و رنگ‌ سفيد از رنگ‌‌مخصوصي تهيه مي شده است‌ كه‌ در شهر سامره از شهرهاي عراق نوع خوب آنرا بدست‌‌ميآورده‌اند.‌ بيشتر اشيايي‌ كه‌ ميناسازان فعلي به‌ بازار عرضه‌ ميكنند عبارت است از: گوشواره‌، سينه ريز،‌گلوبند، انگشتر، جعبه هاي بزرگ‌ و كوچك‌ آرايش‌ زنانه‌، قوطي سيگار، جعبه هاي خاتم‌ كاري‌ و‌مينا كاري‌، سرويس‌ چايخوري‌ و شربت‌ خوري‌، حبابهاي ميناكاري‌، بشقاب، گلدان، تابلوهاي‌بزرگ‌ و كوچك‌ مينا كه‌ با هنرهاي ديگر مانند طلا كاري‌، خاتم‌ كاري‌، مينياتور تركيب ميشود،‌كاسه‌ قاب و قدح، قابهاي عكس، زير سيگاري‌، پيپ، آلبوم عكس، گلابپاش، پنكه سقفي، جارو ‌چهلچراغ، درها و پنجره ها و ضريح‌هاي مينا كاري‌ شده براي مقابر ائمه شيعه در كربلا و نجف و ‌سامره و مشهد و قم‌ و حضرت عبدالعظيم و اماكن‌ متبركه‌ ديگر.‌

دسته ها : سوغات
1390/10/4 12:14 صبح

هنر ايران درختي كهن است كه ريشه در ژرفاي خاك كوير و شاخه تا بلندي البرز و سايه بر سر مردمي‌ دارد كه از پيوند خود با او نه بريده و نه كاسته اند. مردمي‌كه با هنر به دنيا آمده و در كنار آن زندگي مي‌كنند.
چاپ پارچه تجسمي‌زنده از فرهنگ و هنر اين سرزمين دارد. در ادوار مختلف تاريخ، نشانه هاي فرهنگ عميق و پر قدرتي است كه نه تنها در مقابل هجوم اقوام مختلف مقاومت كرده ، بلكه توانسته فرهنگ هاي تحميلي بيگانه را در خود حل نموده و به آن سيمايي ايراني ببخشد .
به راستي مردم ايران درباره ي هنر چه ميدانند جز اين كه به حضور دائم آن در كنار خود عادت كرده اند و چگونه مي توان براي مردم در مورد مسئله اي كه به آن آشنا هستند سخن گفت؟

 

قلمكار سازي‌ از پيشه هاي كهن و قديمي ايران است‌ كه‌ قرنها در اوج‌ شهرت بوده‌ است‌.‌قلمكاري‌ و نقاشي‌ روي‌ پارچه‌ از دوره‌ مغولها در ايران مرسوم گشت.

 

بدين‌ دليل كه‌ در دوره‌ فوق بعلت حمايت‌ و پشتيباني‌ خوانين مغولي‌ پارچه‌هاي منقوش و‌چيني در بازارهاي ايران فروش‌ فوق العاده‌اي پيدا كرده‌ بود.

ايرانيان نيز جهت رقابت‌ با چيني ها دست‌ به‌ ابتكاراتي‌ زدند كه‌ از آن جمله ابداع نقاشي‌ بر روي‌ ‌پارچه‌ يا به اصطلاح پارچه‌هاي قلمكار است‌. سپس در دوره‌ صفويه‌ اين‌ هنر گسترش يافت‌. در‌حقيقت ميتوان گفت دوره‌ پررونق‌ اين‌ صنعت از زمان صفويه‌ شروع‌ به‌ اواسط‌ عصر قاجاريه‌‌ختم گرديد.

در زمان صفويه‌ بيشتر لباس هاي مردانه‌ و زنانه‌ از پارچه‌هاي قلمكار تهيه ميگرديد و اين‌‌پارچه‌ها در آن زمان شهرت فراوان داشت‌. يك‌ نوع قلمكار با طرح و نقش خاص خود بنام ‌دلگه جهت لباس مردانه‌ و زنانه‌ تهيه ميشد. از ديگر انواع قديمي قلمكار ميتوان خمرهاي‌زريا اكليلي، جيگرنات قرمز و جيگرنات بنفش را نام برد.

تلاش پيگير صنعتگران قلمكار ساز و استقبالي‌ كه‌ از آن ميشد موجب‌ ازدياد تقاضا براي اين‌‌گونه‌ پارچه‌هاي نقش دار شد و چون عرضه‌ محدود بود، صنعتگران را به‌ چاره‌ انديشي و پيدا ‌كردن‌ راه حل‌ جهت عرضه‌ بيشتر با همان كيفيت هنري واداشت‌. در اين‌ مورد تنها راه چاره‌‌را ايجاد نقوش مورد نظ‌ر بر روي‌ قالب‌ و انتقال قالبهاي مذكور روي‌ پارچه‌ دانستند كه‌ در‌آغاز تنها از يك‌ يا چند قالب‌ استفاده‌ ميكردند و بقيه را با دست‌ ميكشيدند ولي‌ پس‌ از‌چندي با طراحي‌ روي‌ كاغذ و انتقال اين‌ طرحها بر روي‌ قالب‌ و حكاكي‌ و قالب‌ تراشي‌، استاد‌كاران فن‌ توانستند به ط‌ور كلي محصولات قلمكار را به وسيله قالب‌ زني‌ توليد كنند.


مراكز توليد‌

شهر اصفهان كه‌ در زمان صفويه‌ مركز و پايتخت ايران بود، يكي از مراكز عمده ي تجمع هنر‌آفرينان و صنعتگران گرديد و هنرمندان از گوشه‌ و كنار ايران به‌ اين‌ شهر روي‌ آوردند و‌ سعي در توليد و عرضه‌ محصولات مختلف از جمله قلمكار با عالي‌ترين‌ كيفيت هنري نمودند.

در حال حاضر شهر اصفهان مركز توليد قلمكار ايران است‌ و در شهرهاي دامغان و سمنان هم‌ ‌نوعي‌ قلمكار خاص منطقه تهيه ميگردد.

محصولاتي‌ كه‌ امروزه‌ از پارچه‌ قلمكار تهيه ميشود عبارتند از: لباس، سجاده‌، سفره، ‌رولحافي‌، پرده‌، مجمعه پوش، بقچه، سوزني‌، حمام، قط‌يفه، كتيبه، كلاه، قبا، شليته، روكش‌‌صندلي‌، روميزي، روتختي، دستمال، زير لباسي‌، سربخاري‌، كيف، دامن‌، كفش زنانه‌ و براي‌مصارف‌ دكوراسيون.

قالب ها و قالب‌ تراشان‌

قالب‌ تراشي‌ يكي از هنرهاي ظريف‌ و بسيار مهم و قديمي اصفهان است‌ كه‌ از استادان اين‌‌فن فعلا بجز عده معدودي‌ باقي‌ نمانده اند

استاد كاران قديمي بهترين‌ چوب را براي تراش قالب‌ چوب هاي گلابي‌ و زالزالك‌ تشخيص‌داده‌اند كه‌ معمولا چوب زالزالك‌ را براي قالب هاي ريز استفاده‌ مينمايند هر چه‌ نقش ها در يك‌‌قالب‌ درشت‌تر باشند كار تراش آسانتر و هر چه‌ نقوش ريزتر باشند به همان نسبت كار تراش‌مشكلتر مي شود.

براي اين كه يك‌ قالب‌ كامل‌ شود از ابتدا يعني جور كردن‌ چوب تا زماني‌ كه‌ قالب‌ آماده‌ نقش‌زني‌ ميشود چندين‌ مرحله طي ميشود كه‌ به ط‌ور مختصر عبارتست از:

.جور كردن‌ چوب قالب‌ ‌ -

پيه دادن‌ كه‌ به‌ سه‌ دليل صورت‌ ميگيرد. دوام چوب را زيادتر ميكند، چوب را براي‌تراش نرم ميكند و مانع‌ نفوذ و ايجاد تغييرات و شكستگي در آن ميشود.

ليسه يا پوليش كردن‌ چوب ‌ -
طرح ريزي كه‌ در آن پوسته سائيده شده انار يا ما زوج‌ را با لعاب كتيرا مخلوط كرده‌ مايع‌‌حاصله را روي‌ سط‌ح‌ صاف چوب مالند. اين‌ عمل براي آن صورت‌ ميگيرد كه‌ طرح آماده‌ شده ‌از روي‌ كاغذ بر روي‌ چوب منتقل شود.

.‎مرحله قلمگيري است‌ و مرحله آخر براي تكامل‌ قالب‌ پيه دادن‌ كامل‌ است‌ كه‌ براي‌استحكام و غير قابل‌ نفوذ كردن‌ قالب‌ صورت‌ ميگيرد -

رنگهاي مصرفي‌ قلمكار‌

در ساختن قلمكار بيشتر از دو رنگ‌ مشكي و قرمز استفاده‌ ميشود كه‌ براي ساختن رنگ‌‌مشكي از مواد مانند: كتيرا، اكسيد، آهن‌، زاج سياه و روغن‌ كرچك‌ و براي ساختن رنگ‌ قرمز ‌از موادي‌ مانند گل‌ سرخ، روغن‌ كنجد، زاج سفيد و كتيرا استفاده‌ ميشود.

گاهي‌ هم‌ بر‌حسب مورد رنگهاي تركيبي مانند آبي‌ يا نيلي، .سبز زرد و قهوه اي به كار مي‌برند.


چگونگي توليد‌

مواد مصرفي‌ قلمكار سازان بسيار متنوع است‌ ولي‌ آنچه كه‌ قابل‌ توجه‌ است‌ عبارتست از:‌پارچه‌هاي متقال، كدري‌ و چلوار، كتيرا، پوست‌ انار، رنگ‌ گياهي‌ زاج سفيد، نيل، روغن‌‌گليسيرين‌ و آليزارين‌

مراحل‌ توليد قلمكار باختصار عبارتست از: آبخور كردن‌ پارچه‌، دندانه‌ كردن‌ پارچه‌ انجام عمل ‌قالب‌ زني‌ كه‌ با دو رنگ‌ قرمز و مشكي آغاز و بعد از اتمام كار و تثبيت رنگها، در مرحله‌سفيدگري، زمينه برخي‌ از پارچه‌هاي توليدي سفيد ميشود و چنانچه نيازي‌ به‌ .استفاده‌ از‌رنگهاي ديگر باشد مجددا پارچه‌ به‌ كارگاه برگردانده شده و نقوش لازم‌ بر روي‌ آن انتقال‌مي يابد.
دسته ها : سوغات
1390/10/4 12:12 صبح

آنچه امروز بعنوان قلمزني‌ شناخته ميشود و مصنوعات فراواني‌ اعم‌ از مس‌ و برنج‌ بوسيله آن‌تزئين ميگردد در ايران داراي سابقه اي بسيار طولاني‌ است‌.

از آثار فلزي دوره‌ هخامنش نمونه‌هاي بسياري‌ بدست‌ نيامده تا دور نماي رواج اين‌ هنر در‌آن دوران را مشاهده كنيم ولي‌ مجموعه‌ ظرفها و بشقابهاي نقره و طلاي عصر ساساني‌ كه‌ ‌بدست‌ استادان ايراني‌ قلم خورده‌ است‌ و سلاطين اين‌ سلسله را در بزم يا رزم‌ و شكار ‌نشان ميدهد و در موزه‌ ارميتاژ شهر لنينگراد نگاهداري‌ ميشود رواج صنعت قلمزني‌ را در ‌آن عصر تاييد ميكند.

اصفهان هميشه از مراكز مهم صنعت قلمزني‌ ايران بوده‌ و هست و در حال حاضر بيشترين‌‌تعداد كارگاه هاي صنايع‌ دستي اصفهان را كارگاه هاي قلمزني‌ مس‌ و برنج‌ تشكيل ميدهند و ‌تعداد شاغلين اين‌ رشته نسبت به‌ ساير رشته ها زيادتر است‌.

قلمزني

 

در دوران اسلامي‌ تاريخ‌ ايران صنعت قلمزني‌ رواج فوق العاده‌ داشته است‌ و شاهد بر اين‌‌مطلب مجموعه‌ ابريق هاي برنزي و آثار زيباي فلزي از نوع بخوردان و ظرفهاي آبخوري‌ است‌ كه‌ ‌به شكل حيوانات و پرندگان ساخته شده و بيشتر آنها در خراسان و همدان و ري‌ و سمرقند ‌بدست‌ آمده است‌.

جالب‌ترين‌ هنر فلز كاري‌ دوره‌ سلجوقي‌ ترصيع مس‌ قرمز رنگ‌ و دادن‌ نقره بر روي‌ ظروف‌‌برنزي و بعدا روي‌ برنج‌ بوده‌ است‌. هنر طلا كوبي‌ و نقره كوبي‌ مفرغ در سده هشتم و نهم ‌هجري به‌ درجه‌ كمال رسيد و در اين‌ دوره‌ آثاري‌ مانند قدح و سيني و تنگ و هاون‌ و قلمدان ‌و منقل و آينه و جعبه جواهر و شمعدان ساخته شده است‌.

كارهاي مفرغي‌ عصر صفويه‌ از بهترين‌ كارهاي جهان بشمار ميرود. فولاد در دست‌ هنرمندان‌عصر صفوي مانند قلم نقاش مط‌يع و انعطاف پذير و لط‌يف شده بود. نقش بر فولاد آنچنان ‌زيباست‌ كه‌ با قلم نيز بهتر از آن نميتوان ايجاد كرد. نمونه‌هاي اين‌ ظروف‌ در موزه‌ ايران ‌باستان تهران موجود است‌.

از پسنديده ترين‌ نگاره‌هاي قلمزنان به‌ روي‌ ظرفهاي مسي و برنجي در دوره‌ قاجار نقش هاي غير‌اسليمي گلهاي در هم‌ پيچيدهاي است‌ كه‌ حيوانات و پرندگان بسياري‌ را در بر مي گيرد و ‌برخي‌ از آنها همچون ميمون و فيل بومي‌ ايران نيستند تصاوير پرندگان و حيوانات وجه‌ ‌مشخص اينگونه‌ ظرف هاست‌.

بيشتر فرآورده‌هاي فلزي كه‌ ظرف يك‌ قرن اخير در ايران ساخته شده از مس‌ هستند كه‌‌بسياري‌ از اين‌ فرآورده‌ها براي مصرف روزانه‌ ساخته شدهاند و بدون‌ تزئين هستند و عنصر ‌اصلي زيبايي‌ آنها همان شكل آنهاست‌ ولي‌ آلات مسي كه‌ ارزش‌ نمايشي بيشتر داشتهاند ‌معمولا مورد توجه‌ صنعگران و هنرمنداني‌ چون قلمزني‌ و كنده كار و گاه نيز بر جسته كار ‌قرار گرفته اند.

دامنه هنر فلز كاري‌ در ايران بسيار وسيع است‌ از جمله مي‌توان از هنر مشبك كاري‌ نام برد‌كه وسايلي از قبيل فانوس، آباژورهاي پرنقش و نگار مسي و برنجي، بخوردان، گلدان و ‌پوشش‌ بط‌ري را شامل‌ ميشود.

مواد اوليه مورد مصرف سازندگان فرآورده‌هاي مس‌ و برنج‌ شامل‌: مس‌، برنج‌ و آلياژ هايي‌‌از اين‌ دو است‌.

ابزار كار صنعتگران اين‌ رشته از دو دسته تشكيل ميگردد يك‌ دسته ابزاري‌ كه‌ در مرحله‌ساخت‌ محصولات مورد مصرف قرار ميگيرد مانند دستگاه خم‌ كاري‌، موتور فرچه‌، كوره‌ برقي‌، ‌سندان، چكش، دسته ديگر ابزاري‌ كه‌ در مرحله قلمزني‌ مورد احتياج است‌ مانند دستگاه قير ‌آب كني، پرگار انواع قلم آهني، چكش و غيره.

نحوه توليد

شيوه كار قلمزنان چنين است‌ كه‌ ابتدا داخل‌ ظرف ساخته شدهاي را كه‌ قرار است‌ قلمزني‌ بر‌روي‌ آن انجام شود از قير پر ميكنند تا هم‌ ضربات چكش باعث‌ اعوجاج فلز نگردد و هم‌ ‌صداي ناشي‌ از كار كردن‌ با قلم و چكش كاهش‌ يابد. سپس صنعتگر با بهره گيري از پرگار و ‌الگوهايي‌ كه‌ قبلا بر روي‌ كاغذ ترسيم گرديده نقش مورد نظ‌ر را بر روي‌ فلز منتقل نموده‌ و ‌پس از آن خط‌وط اصلي و مهم را قلم زده‌. و بعد از پايان قلمزني‌ خط‌وط اصلي به‌ انجام ريزه ‌كاري‌ها و حك‌ خط‌وط ظريف‌تر ميپردازد.

در پايان محصول ساخته شده را حرارت‌ داده‌ و قير را از آن جدا نموده‌ و بوسيله روغن‌ جلا و‌روغن‌ كرچك‌ به‌ جلا دادن‌ آن مي‌پردازند. طرحهاي مورد استفاده‌ قلمزنان بيشتر ذهني است‌ ‌و ندرتا طرحهايي‌ از كتب قديمي يا مينياتورهاي ايراني‌ مورد استفاده‌ شان قرار ميگيرد.

بعضي از كارگاهها صرفا به‌ ساخت‌ محصولات مسي و برنجي مشغول هستند و در مقابل‌‌كارگاههاي ديگري فقط كار قلمزني‌ بر روي‌ اين‌ فلزات را انجام ميدهند و دسته سوم ‌كارگاههاي هستند كه‌ هر دو كار را انجام ميدهند.


دسته ها : سوغات
1390/10/4 12:11 صبح
Susa Web Tools

Susa Web Tools


ساعت فلش


Pichak go Up
تماس با ما

کد تماس با ما


مترجم سايت

مترجم سايت

جاوا اسكريپت

X